Enflasyon düzeltmesinde maddi duran varlıklar ve amortisman nasıl düzeltilir?

Maddi duran varlığın düzeltmesi

Maddi duran varlıklar ve bu varlıkları oluşturan unsurlar için düzeltmeye esas tarih, defterlere kayıt tarihidir. Düzeltmeye esas tutar, VUK değerleme hükümlerine göre belirlenen değerdir; varlığın maliyetine eklenmiş finansman giderleri içindeki reel olmayan finansman maliyeti bu tutardan düşülür. Bulunan tutar düzeltme katsayısıyla çarpılır.

Daha önce enflasyon düzeltmesine tabi tutulan bir kıymette, en son düzeltilmiş bilançodaki değer; yeniden değerlemeye tabi tutulmuş kıymette ise en son yeniden değerleme sonrası değer düzeltmeye esas tutar olarak alınır.

Birikmiş amortismanın düzeltilmesi

Amortismana tabi iktisadi kıymetler için ayrılmış birikmiş amortismanlar parasal olmayan kıymettir ve düzeltilir. Ancak birikmiş amortisman, kendi katsayısıyla değil, ait olduğu kıymetin düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı kullanılarak düzeltilir.

Daha önceki yıllarda ayrılmamış amortisman tutarları, ayrılmış gibi kabul edilmez ve düzeltmede dikkate alınmaz; bunların düzeltme sonrasında da gider olarak dikkate alınamayacağı tabiidir.

Faydalı ömrünü doldurmuş varlıklar

Amortismana tabi olup faydalı ömür süresini tamamlayan ve değeri amortisman yoluyla tamamen yok edilmiş iktisadi kıymetlerin (işletme kayıtlarında iz bedeliyle takip edilenler dahil) ve birikmiş amortismanlarının düzeltmeye tabi tutulması ihtiyaridir.

Sonraki dönemlerde amortisman

2023 bilançosunun düzeltilmesi sonucu hesaplanan tutarlar, izleyen dönemde düzeltme yapılıp yapılmayacağına bakılmaksızın izleyen dönemin başlangıç değerleridir. İzleyen dönemlerde amortismanlar ve itfa payları düzeltilmiş değerler üzerinden hesaplanır. Fazla ayrılan amortisman gibi giderler vergi beyannamesinde düzeltilmiş tutarlarıyla kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınır; tebliğde bu konuda bir binek otomobil örneği de verilmiştir.

Yapılmakta olan yatırımlar

Bilançoda yer alan yapılmakta olan yatırımlar, yatırıma ait her ay sonu itibarıyla kesinleşmiş harcama tutarlarının (reel olmayan finansman maliyeti varsa düşülerek) o ayın düzeltmeye esas tarih alınmasıyla bulunan katsayıyla çarpılması ve sonuçların toplanmasıyla düzeltilir.

Bilanço tarihinden önce ilgili aktif hesaba aktarılmış (yapılmakta olan yatırımlar hesabından gelmiş) değerlerde, aktifleştirme tarihi değil, yapılmakta olan yatırımlar hesabının kullanıldığı tarihler düzeltmeye esas alınır.

Ayrıca 7529 sayılı Kanunla eklenen kural gereği, yapılmakta olan yatırımlar hesabının düzeltilmesinden oluşan düzeltme farkları, dönem kazancına dahil edilmeyerek bilançonun pasifindeki özel bir fon hesabında izlenir. Fon, yatırımın aktifleştirildiği dönem ve izleyen dört hesap dönemi boyunca eşit taksitlerle kazanca dahil edilir; her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. Bu tutarlar ayrıca enflasyon düzeltmesine tabi tutulmaz (VUK Sirküleri 196'da örnekli anlatılmıştır).

Finansal kiralama ve satış

• Finansal kiralama: 1.7.2003 sonrası sözleşmelerle kiralanan iktisadi kıymetler kiracıda amortismana tabi olduğundan, kiracı bunları düzeltmeye tabi tutar.
• Elden çıkarma: Düzeltmeye tabi tutulan kıymetler elden çıkarılırsa, bunlara ilişkin enflasyon düzeltme farkları maliyet sayılır. Amortismana tabi olmayan kıymetlerin düzeltilmiş değerinin altında satılması halinde, düzeltme sonrası değerle düzeltme öncesi değer arasındaki farka isabet eden zarar matrahın tespitinde dikkate alınmaz.

İlgili özelgeler: Gelir İdaresi Başkanlığı'nın bu konudaki özelgelerini özelge arşivinde arayın veya konu derlemesini inceleyin.