Enflasyon muhasebesi nedir? Vergi Usul Kanunu'na göre enflasyon düzeltmesi

Enflasyon muhasebesi ne demek?

Enflasyon yüksek olduğunda paranın satın alma gücü düşer. Yıllar önce alınmış bir bina, makine ya da stok bilançoda eski (nominal) tutarıyla görünür; bu tutar bugünkü değeri göstermez. Sonuçta mali tablolar, dolayısıyla kâr ve vergi matrahı gerçeği yansıtmaz.

Enflasyon düzeltmesi, bilançoda yer alan parasal olmayan kalemlerin Türk lirası değerlerinin, bilançonun ait olduğu tarihteki değere yükseltilmesidir. Düzeltme, bu kalemlerin tutarlarının düzeltme katsayısıyla çarpılmasıyla yapılır.

Bu sayfa vergi mevzuatındaki düzeltmeyi anlatır. Finansal raporlama standartlarında (ör. TMS 29) da enflasyon muhasebesi diye anılan ayrı bir düzenleme vardır; bunlar ayrı mevzuatlardır.

Dayanak mevzuat

• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) mükerrer 298. madde, A fıkrası: düzeltmenin şartlarını, tanımlarını ve esaslarını belirler.
• VUK geçici 33. madde: 2023 hesap dönemi sonuna ait bilançonun düzeltilmesini ve izleyen dönemlere ilişkin geçici düzenlemeleri içerir.
• VUK geçici 37. madde: 2025 hesap dönemi ile 2026 ve 2027 hesap dönemlerinde düzeltme yapılmamasını öngörür (ayrıntı).
• 555 Sıra No'lu VUK Genel Tebliği: uygulamanın usul ve esaslarını açıklar.

Düzeltme nasıl yapılır? Beş adım

Tebliğ, mükelleflerin düzeltmeyi şu adımlarla yapmasını anlatır:

1. Bilançodaki kalemlerden hangilerinin parasal olmayan kıymet olduğu belirlenir (parasal ve parasal olmayan kalemler).
2. Bu kalemlerin düzeltmede dikkate alınacak tutarı, yani düzeltmeye esas tutar bulunur. Bazı varlıklarda maliyetin içindeki reel olmayan finansman maliyeti bu tutardan düşülür.
3. Her kalem için düzeltmeye esas tarih ve düzeltme (veya taşıma) katsayısı belirlenir.
4. Düzeltmeye esas tutar katsayıyla çarpılır; düzeltilmiş değerle eski değer arasındaki fark (enflasyon farkı) kayıtlara alınır.
5. Parasal olmayan kıymetler düzeltilmiş değerleriyle, parasal kıymetler ise düzeltilmeden bilançoda gösterilir.

Düzeltme katsayısı nasıl bulunur?

Kanun, düzeltme katsayısını şöyle tanımlar: bilançonun ait olduğu aya ilişkin fiyat endeksi ÷ düzeltmeye esas alınan tarihi içeren aya ait fiyat endeksi. Fiyat endeksi olarak TÜİK'in Yİ-ÜFE (yurt içi üretici fiyat endeksi) değerleri kullanılır. Katsayı virgülden sonra 5 hane olarak hesaplanır.

Örnekteki endeks değerleri gösterim içindir; gerçek hesapta TÜİK'in ilgili aylar için yayımladığı Yİ-ÜFE değerleri kullanılır.

Hangi mali tablo düzeltilir?

Tebliğ, düzeltme yapmak zorunda olan mükelleflerin mali tablolardan yalnızca bilançoyu düzeltmesini uygun bulmuştur. Düzeltme sonucunda oluşan kâr veya zarar, Enflasyon Düzeltme Hesabı üzerinden belirlenir (hesaplar ve kayıtlar).

Düzeltme yapılmazsa ne olur?

Tebliğe göre enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümler esas itibarıyla değerleme hükümleridir. Düzeltme yapmak zorunda olanların bunu yapmaması, değerlemenin usulüne göre yapılmaması hükmündedir ve cezai müeyyide de aynı yönde uygulanır. Muhasebe usul ve esaslarına uyulmaması durumunda da VUK'un ilgili hükümlerine göre işlem yapılır.