Teminat, ihtiyati haciz ve ihtiyati tahakkuk: ne zaman, kim, hangi koşulda? (6183 md. 9-21)

Teminat ne zaman istenir? (md. 9)

• 213 sayılı VUK'un 344. maddesi uyarınca vergi ziyaı cezası kesilmesini gerektiren hâllerle 359. maddede sayılan hâllere temas eden bir amme alacağının salınması için gerekli işlemlere başlanmışsa, vergi incelemesine yetkili memurlarca yapılan ilk hesaplara göre belirtilen miktar üzerinden tahsil dairelerince teminat istenir.
• Türkiye'de ikametgâhı bulunmayan amme borçlusunun durumu alacağın tahsilinin tehlikede olduğunu gösteriyorsa tahsil dairesi teminat isteyebilir (6183 md. 9).

Hangi teminatlar kabul edilir? (md. 10-11)

6183 md. 10'a göre kabul edilen teminatlar: para; bankalar tarafından verilen süresiz ve şartsız teminat mektupları ile sigorta şirketlerince verilen süresiz ve şartsız kefalet senetleri; Hazine'nin ihraç ettiği devlet iç borçlanma senetleri; Hükümetçe belirlenecek millî esham ve tahvilat (borsa cetvelleri üzerinden değerlendirilir); alacaklı idarece haciz varakasına dayanılarak haczedilen menkul ve gayrimenkuller.

Teminat sonradan değer kaybeder veya borç artarsa tamamlanması ya da yenisinin gösterilmesi istenir; borçlu teminatı aynı değerde başkasıyla değiştirebilir. Teminat sağlayamayanlar muteber bir kişiyi müteselsil kefil gösterebilir; kefaleti ve kefili kabul edip etmemekte tahsil dairesi muhtardır, kefalet noterden tasdikli sözleşmeyle kurulur (6183 md. 11).

İhtiyati haciz (md. 13-16)

Alacaklı amme idaresinin mahalli en büyük memurunun kararıyla, hiçbir süreyle bağlı olmaksızın ihtiyati haciz uygulanır. 6183 md. 13'e göre sebepler: teminat istenmesini gerektiren hâllerin bulunması; borçlunun belli ikametgâhının olmaması; borçlunun kaçması veya mallarını kaçırma ihtimali; teminat veya kefil göstermemesi/kefilin kabul edilmemesi; mal bildirimine çağrılan borçlunun bildirimde bulunmaması veya noksan bildirmesi; para cezasını gerektiren fiil nedeniyle amme davası açılması; iptali istenen tasarruflarla ilgili hâller.

İhtiyaten haczedilen mallar, değerleri depo edilmek veya müteselsil kefil gösterilmek şartıyla borçluya bırakılabilir (6183 md. 14).

İhtiyati tahakkuk (md. 17)

Kanunda sayılan hâllerde (ihtiyati haciz sebeplerinin bir kısmı, mükellef hakkında 110. madde gereğince takibata girişilmesi veya teşebbüsün muvazaalı olduğuna dair deliller) vergi dairesi müdürünün yazılı talebi üzerine defterdar veya vergi dairesi başkanı, mükellefin henüz tahakkuk etmemiş vergi ve resimlerinden Maliye Bakanlığınca belirlenenlerle bunların zam ve cezalarının derhal tahakkuk ettirilmesi için yazılı emir verebilir (6183 md. 17).

Rüçhan hakkı kısaca (md. 21)

Üçüncü kişilerce haczedilen mal paraya çevrilmeden amme alacağı için de haciz konulursa alacak hacze iştirak eder ve satış bedeli garameten (oranla) paylaşılır. Rehinli alacaklıların hakları saklıdır; gümrük resmi, bina ve arazi vergisi gibi eşya ve gayrimenkulün aynından doğan alacaklar rehinli alacaklardan sonra gelir. Borçlunun iflası, mirasın reddi ve terekenin resmî tasfiyesinde amme alacakları imtiyazlı alacak olarak İcra ve İflas Kanununun 206. maddesinin üçüncü sırasında işlem görür (6183 md. 21).