Son güncelleme:
İşletme defteri mi bilanço mu? Defter tutma hadleri
Şahıs işletmeleri, iş hacmi VUK 177. maddedeki hadleri aşmadıkça işletme hesabı esasına göre defter tutar. Hadler bir yıl %20'den fazla ya da arka arkaya iki yıl aşılırsa izleyen yıl başından bilanço esasına geçmek zorunludur; sermaye şirketleri ise her durumda bilanço esasına göre defter tutar.
5 bölüm · sık sorulan sorular · kaynaklar
Hadler
| Yıl | Yıllık alış | Yıllık satış | Gayrisafi iş hasılatı | Hasılat × 5 + satış |
|---|---|---|---|---|
| 2026 | 2.500.000,00 TL | 3.500.000,00 TL | 1.200.000,00 TL | 2.500.000,00 TL |
| 2025 | 2.000.000,00 TL | 2.800.000,00 TL | 990.000,00 TL | 2.000.000,00 TL |
| 2024 | 1.400.000,00 TL | 2.000.000,00 TL | 690.000,00 TL | 1.400.000,00 TL |
Tutarlar KDV hariçtir; her yılın iş hacmi o yılın hadleriyle karşılaştırılır. Hadler ikincil kaynaklardan alınmıştır, resmî tebliğden teyit edin.
Hangi ölçüt?
- Mal alım-satımı: yıllık alış haddini VEYA yıllık satış haddini aşmak yeterlidir (VUK 177/1).
- Hizmet ve diğer işler: yıllık gayrisafi iş hasılatı (VUK 177/2).
- İkisi birlikte: iş hasılatının beş katı ile satışların toplamı, alış haddiyle kıyaslanır (VUK 177/3).
Sınıf değiştirme (VUK 180)
İşletmeden bilançoya (zorunlu): bir dönemin iş hacmi hadleri %20'den fazla aşarsa ya da arka arkaya iki dönem hadler aşılırsa, izleyen dönem başından bilanço esasına geçilir.
Bilançodan işletmeye (isteğe bağlı): bir dönemin iş hacmi hadlerin %20'den fazla altında kalırsa ya da arka arkaya üç dönem had altında kalınırsa, izleyen dönem başından işletme hesabına geçilebilir.
Dileyen işletme hesabı mükellefi bilanço esasına geçebilir (VUK 181). Sınıf dönem içinde değiştirilemez.
Her durumda bilanço
Sermaye şirketleri (A.Ş., Ltd. Şti.), kooperatifler, kollektif ve adi komandit şirketler iş hacmine bakılmaksızın bilanço esasına göre defter tutar (VUK 177/4-7).
Örnek hesap
Mal alım-satımı yapan, işletme defteri tutan bir mükellefin örnek değerlendirmesi:
- Mükellef türü: Gerçek kişi (şahıs işletmesi) / adi ortaklık
- Şu an tuttuğunuz defter: İşletme hesabı (II. sınıf tüccar)
- Faaliyet türü: Mal alım-satımı (VUK 177/1)
- Son tamamlanan / değerlendirilen dönem: 2026 iş hacmi → 2027 defteri
- Yıllık alış tutarı (KDV hariç, TL): 2.800.000
- Yıllık satış tutarı (KDV hariç, TL): 3.200.000
| Sonuç | |
|---|---|
| 2027 yılında tutulacak defter | İşletme hesabı (II. sınıf) |
| Dönem | Ölçüt | İş hacmi | Had | Hadde göre |
|---|---|---|---|---|
| 2026 | Yıllık alış | 2.800.000,00 TL | 2.500.000,00 TL | +%12 |
| 2025 | Yıllık alış | 1.800.000,00 TL | 2.000.000,00 TL | −%10 |
Örnek tutarlar yalnızca gösterim amaçlıdır; kendi rakamlarınızla hesaplamak için aşağıdaki düğmeyi kullanın.
Sık sorulan sorular
Hadleri bir yıl az farkla aştım, bilançoya geçmek zorunda mıyım?
Aşım %20'yi geçmiyorsa ve önceki yıl hadler aşılmamışsa hayır. Ancak izleyen yıl da hadler aşılırsa, ondan sonraki yılın başından bilanço esasına geçilir.
Limited şirket işletme defteri tutabilir mi?
Hayır. Sermaye şirketleri iş hacmine bakılmaksızın bilanço esasına göre defter tutar.
Alış ve satıştan birini aşmak yeterli mi?
Evet. Mal alım-satımında yıllık alış veya yıllık satış hadlerinden herhangi birinin aşılması yeterlidir.