Son güncelleme:
Gelir vergisi nedir? Gelirin tanımı ve yedi unsuru
Gelir vergisi gerçek kişilerin gelirinden alınır. Kanuna göre gelir, bir gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarıdır ve yedi unsurdan oluşur.
4 bölüm · sık sorulan sorular · kaynaklar
Gelirin tanımı (madde 1)
Gelir Vergisi Kanunu madde 1'e göre gerçek kişilerin gelirleri gelir vergisine tabidir. Gelir, bir gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarıdır.
Tanımdan üç sonuç çıkar: (1) vergi gerçek kişiye aittir; şirketlerin kazancı ise kurumlar vergisine tabidir (bkz. gelir vergisi mi kurumlar vergisi mi); (2) dönem takvim yılıdır; (3) vergilenen tutar gayrisafi değil, giderler düşüldükten sonra kalan safi tutardır.
Gelirin yedi unsuru (madde 2)
| # | Unsur | Örnek | Ayrıntı |
|---|---|---|---|
| 1 | Ticari kazanç | Esnaf, tüccar, imalatçı | Ticari kazanç |
| 2 | Zirai kazanç | Çiftçi, hayvancılık, balıkçılık | Zirai kazanç |
| 3 | Ücret | İşverene bağlı çalışanlar | Ücret |
| 4 | Serbest meslek kazancı | Mali müşavir, avukat, doktor | Serbest meslek kazancı |
| 5 | Gayrimenkul sermaye iradı | Kira geliri | Kira geliri |
| 6 | Menkul sermaye iradı | Kâr payı, faiz | Menkul sermaye iradı |
| 7 | Diğer kazanç ve iratlar | Değer artışı, arızi kazanç | Değer artışı, arızi kazanç |
Kanunda aksine hüküm olmadıkça bu kazanç ve iratlar gelirin tespitinde gerçek ve safi miktarlarıyla dikkate alınır.
Kazanç ile irat farkı
Kanun ticari, zirai ve serbest meslek gelirleri için "kazanç", sermayeden doğan gelirler (kira, kâr payı, faiz) için "irat" ifadesini kullanır. Ücret ayrı bir unsur olarak sayılır. Bir gelirin hangi unsura girdiği; vergileme usulünü, giderlerin nasıl düşüleceğini, stopaj oranını ve beyanname verilip verilmeyeceğini belirler.
Vergi nasıl hesaplanır?
Beyana tabi gelirler yıllık beyannamede toplanır, kanunda sayılan indirimler düşülür ve kalan matraha artan oranlı tarife uygulanır. Tarife ve dilimler için gelir vergisi dilimleri sayfasına; kimin beyanname vereceği için yıllık beyanname sayfasına bakın.
Sık sorulan sorular
Gelir vergisi kimlerden alınır?
Gerçek kişilerden. Şirketler (sermaye şirketleri, kooperatifler vb.) kurumlar vergisi öder; şahıs işletmesi sahibi ise kazancı için gelir vergisi öder.
Gelir vergisinde dönem nedir?
Takvim yılıdır: gelir, bir takvim yılı içinde elde edilen kazanç ve iratların safi tutarıdır.
Gelirin kaç unsuru vardır?
Yedi: ticari kazanç, zirai kazanç, ücret, serbest meslek kazancı, gayrimenkul sermaye iradı, menkul sermaye iradı ve diğer kazanç ve iratlar.