Taşeron (alt işveren) SGK dosyası nasıl açılır? Adım adım

Önce: gerçekten “alt işveren” misiniz?

5510 sayılı Kanun md. 12/6: bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin bir işte ya da işin bölüm ve eklentilerinde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği sigortalıları çalıştıran üçüncü kişiye alt işveren denir. SGK Genelgesi 2020/20 şu şartların aynı anda aranacağını belirtir:

• İşyerinde sigortalı çalıştıran bir asıl işveren bulunmalıdır; işin tamamını devredip kendisi sigortalı çalıştırmayan taraf asıl işveren sayılmaz.
• İşi alan, o iş için sigortalı çalıştırmalıdır. Sigortalı çalıştırmadan işi tek başına yapan (ör. inşaatta tek başına sıva işi alan usta) alt işveren sayılmaz.
• İş, asıl işverenin işyerinde yürütülmelidir. Örneğin fabrikaya yemeği kendi müstakil işyerinde pişirip getiren kişi alt işveren değildir; kendi adına açılmış işyeri dosyasından yükümlülüklerini yerine getirir.
• İş, asıl işverenin yaptığı ana işin bölümü, eklentisi veya yardımcı işi olmalıdır (ör. fabrikada güvenlik, yemek, servis, paketleme). Tekstil fabrikasına bölüm eklemek için yapılacak inşaat işi gibi ana işten farklı nitelikteki işi alan, o fabrikanın alt işvereni sayılmaz.

Bir alt işverenin aldığı işi başkasına vermesi onu o kişinin “asıl işvereni” yapmaz; alt işverenden iş alan, alt işverenin alt işvereni olmaz. Asıl işverenin muvafakati varsa işin bölünerek başka alt işverenlere verilmesi mümkündür ve bunlar da asıl işverenin işyeri dosyasından işlem görür (Genelge, Örnek 6).

Alt işverenlik ilişkisinin iş hukuku (4857 s. İş Kanunu md. 2: muvazaa, müteselsil sorumluluk) yönü ayrıdır; bu sayfa yalnız SGK kaydıyla ilgilidir.

Temel kural: ayrı işyeri dosyası açılmaz

Genelge, bölüm 3.2: Asıl işverenlerden iş alan alt işverenler için asıl işverene ait işyeri sicil numarasına ilave olarak verilecek üç haneli alt işveren numarası verilir; alt işverenlerce çalıştırılan sigortalılara ilişkin bildirimler bu numara üzerinden yapılır ve alt işverenler için ayrıca işyeri dosyası açılmaz. Alt işverenler yükümlülüklerini asıl işverenin işyeri dosyası üzerinden yerine getirir.

Not: Bu kural “alt işveren” için geçerlidir. Güvenlik, temizlik, taşıma gibi hizmet alımı yüklenicisi kendi adına işyeri dosyası açtırıyorsa (ör. ihale ile iş üstlenmişse) bu ayrı bir durumdur ve işyeri bildirgesiyle tescil edilir (bkz. SGK işyeri dosyası nasıl açılır?).

Adım adım: alt işveren olarak SGK’ya kayıt

1. Yazılı sözleşme. Asıl işverenle yazılı alt işveren (taşeron) sözleşmesi yapın. Sözleşme SGK’ya ibraz edilecek ve tescilin dayanağı olacaktır.
2. Sözleşmenin örneğini SGK’ya verin. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği md. 29/1-(a): alt işverenler, Kanundan doğan yükümlülükleri başlamadan önce asıl işverenle yaptığı sözleşmenin bir örneğini göndermek zorundadır. Yönetmelik belgenin elden, posta yoluyla veya Kurumca belirlenen şekilde gönderilmesini öngörür; alt işveren tescilinde hangi kanalın (ör. elektronik yükleme) açık olduğunu ilgili sosyal güvenlik merkezinden teyit edin.
3. Tescil. SGK ünitesi, ibraz edilen sözleşmeye dayanarak alt işverenin tescilini Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği md. 29 ve 31 kapsamında yapar ve alt işveren numarasını verir. Tescil sonrası işlemleriniz asıl işverenin işyeri sicil numarası + alt işveren numarası ile yürür.
4. e-Sigorta kullanıcı kodu ve şifresi. Alt işverenler şifre başvurusunu kendileri yapar. Başvuru işyeri bildirgesiyle yapılamadığı için “e-Bildirge hizmetleri internet kullanıcı kodu ve kullanıcı şifresi başvuru formu” ve imzalı e-Sigorta sözleşmesi ilgili üniteye verilir veya posta ile gönderilir. Vekil aracılığıyla başvuru mümkündür; vekâletnamede aranan yetkiler işyeri dosyası şifresindekilerle aynıdır (şirketlerde temsil yetkisi, yönetim kurulu kararı/noter vekâleti). e-Devlet üzerinden onay ancak sisteme kaydedilen tüm yöneticiler gerçek kişiyse yapılabilir; aksi hâlde yine form + sözleşme ünitede imzalanır.
5. İş kolu ve NACE kodu. Kanun uygulaması bakımından asıl ve alt işveren aynı iş kolunda değerlendirilir; ancak 6331 ve 6356 sayılı Kanun uygulamalarında tehlike sınıfı tespiti için alt işveren, asıl işverenin değil kendi yaptığı işe uygun altılı NACE kodunu girer. Alt işverenin kodu farklıysa asıl işverenin kodu değişmez.
6. Bildirimler. İşe giriş bildirgesi, aylık prim ve hizmet belgesi / muhtasar ve prim hizmet beyannamesi ve işten ayrılış bildirimleri bu numara altında verilir (işe giriş süreleri için bkz. işe giriş/çıkış bildirgesi rehberi).
7. İhale işlerinde. Alt işverenin tescilinden sonra, yalnızca ihale sözleşmesinde alt işveren çalıştırılamayacağına dair hüküm varsa SGK durumu ihale makamına bildirir; sözleşmede böyle bir ibare yoksa ihale makamına ayrıca bilgi verilmez. Her iki hâlde de işverenden ihale makamından belge getirmesi istenmez (SGK genel yazısı, 03.10.2024 – 103151127).

Sözleşme bitince

• Asıl işveren, alt işveren sözleşmesinin sona erdiğini ilgili sosyal güvenlik merkezine yazılı bildirir.
• SGK, alt işverenin işini bitirdiği tarihi tescil kütüğüne “Aracı Bitirme Tarihi” olarak işler. Eskiden uygulandığı gibi e-Sigorta şifresi askıya alınmaz; çünkü şifre askıya alınırsa alt işveren işten ayrılış bildirgelerini de gönderemez ve idari para cezası alabilirdi.
• İş bitiş tarihinden sonraki aylar için aylık prim ve hizmet belgesi gönderilemez; ancak şifre etkin kaldığı için işten ayrılış bildirgeleri gönderilebilir (Genelge 3.2).
• Aynı işin aynı işverene tekrar verilmesi ve “mevcut dosyadan devam” (güvenlik, temizlik, taşıma gibi hizmet alımı işlerinde işin bitiminden itibaren bir ay içinde, işverenin yazılı talebi ve Ek-3 formuyla; yapım işleri hariç) hizmet alımı yüklenicileri içindir ve ayrı koşullara bağlıdır (Genelge, bölüm 4).

Sorumluluk ve muvazaa uyarısı

Sigortalılar üçüncü bir kişi aracılığıyla işe girmiş ve onunla sözleşme yapmış olsalar bile asıl işveren, Kanunun işverene yüklediği yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur (5510 md. 12/6). Asıl işi bölerek taşerona vermek (muvazaa) iş hukukunda ayrı yaptırımlara bağlanır. İlişkinin iş hukuku yönü için asıl işveren – alt işveren (taşeron) sorumluluğu sayfasına bakın.

Okunan metinler (sitemizdeki arşiv): SGK İşveren İşlemleri Genelgesi 2020/20; SGK genel yazısı, 03.10.2024 (alt işverenlik bildirimi).

Bu sayfa genel bilgidir; hukuki veya mali danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve kurum uygulamaları değişir: işlem yapmadan önce ilgili kurumun güncel metnini ve ekranlarını kontrol edin. Ceza ve parasal had tutarları her yıl değiştiği için burada yazılmamıştır.